Gitaar afstellen

Voor het correct afstellen van je gitaar ben je bij BaconBeat aan het juiste adres. Natuurlijk komt er geluid uit je pas aangeschafte of de  "reeds-lang-in-je-bezit-hebbende-geliefde-gitaar", maar is de "action" en de "intonatie" wel goed, staat de "hals" correct en is de afstelling van de "elementen" (pick-up's) optimaal...?

Hierbij enige info over het zelf afstellen van je gitaar. Bij onderstaande afstelhandelingen moet je zelf wel over enig inzicht en minimaal 1 "rechterhand" beschikken... Mocht je jezelf niet vertrouwen dan kan je je gitaar altijd langsbrengen bij BaconBeat Music-Productions te St. Annaparochie. Ik kan geen aansprakelijkheid aanvaarden mochten de omschreven tips door onjuiste handeling of werkwijze leiden tot beschadigingen van je gitaar. Desondanks hoop ik dat je je voordeel uit de instructies kunt halen. Succes !!

Afsteltips gitaar

Aan de hand van de volgende punten is het relatief simpel om je gitaar zelf af te stellen. Ik ga er vanuit dat de gitaar die je gaat afstellen geen echte grote gebreken heeft zoals bijvoorbeeld een kromme hals of een bovenblad dat bol staat.

Benodigdheden: 1. inbussleutels, 2. sleutelvijltje driekantig, 3. grote vijl, 4. zoetvijltje, 5. radiusmeters, 6. meetlatje, 7. kniptang, 8. capo, 9. voelermaatjes, 10. eventueel speciale topkamvijltjes.

1. Topkam

Als de topkam te hoog is, is de gitaar niet goed af te stellen en zal deze vooral in de lagere posities moeilijk spelen.

De topkam is het stukje plastic, grafiet, ivoor, been of messing, waar de snaren overheen lopen naar de kop van de gitaar. De bespeelbaarheid en zuiverheid in de lagere posities is vooral afhankelijk van de hoogte van de topkam. Hoe lager, hoe beter. Eigenlijk zou de topkam net zo hoog moeten zijn als de eerste fret. Bij het afstellen van een gitaar is dit bijna onmogelijk te bereiken. Daarom is de topkam meestal net een fractie hoger dan de eerste fret.

Het invijlen van de topkam doe je met een set speciale vijltjes, die net zo dik zijn als de snaar die in het gleufje moet. Helaas heeft niet iedereen zo'n set vijlen, maar je kunt dit klusje ook met een driekantig sleutelvijltje doen. Meet de hoogte van de topkam. Dit doe je door de snaar tussen de 2e en 3e fret in te drukken en te kijken hoeveel ruimte er zit tussen de 1e fret en de snaar (Zie foto). Je kunt hier de capo en de voelermaatjes voor gebruiken.

De afstand tussen de 1e fret en de snaar moet minimaal zijn, ongeveer 0,1 mm. Als dit niet het geval is haal de capo er dan af en trek de snaar, die op spanning is, uit het slot. Begin heel voorzichtig te vijlen. Let op de stand van de vijl.

Doe na een paar slagen de snaar terug in het slot en meet opnieuw. Ga zo door tot het slot diep genoeg is. Doe dit bij alle snaren. Uiteindelijk kun je de bovenkant van de topkam nog afvijlen, omdat de snaar eigenlijk maar voor de helft in de topkam zou moeten liggen. Kijk uit met de dunste snaren. Hou hier een fractie meer ruimte over. Hou bij gitaren met een tremolo wat meer ruimte over, omdat de snaar uit het slot kan gaan bij gebruik van de tremolo.

Het vooraanzicht van een goede topkam.

2. Hals

Hierna is de hals aan de beurt. Zet de capo op de eerste fret en druk met je vinger de lage e-snaar in rond de vijftiende fret. Meet nu met het voelermaatje in het midden van de hals hoe groot de afstand tussen de fret en de snaar is. Deze afstand zou ongeveer 0,3 mm moeten zijn.

Lokaliseer nu de halspenmoer. Die zit of onder het plaatje op de kop of in het klankgat onder de toets. Als de hals te hol is, draai de moer dan met een inbussleutel met de klok mee. De hals zal rechter worden. Als de hals te recht of bol is, draai de moer dan tegen de klok in. De hals wordt dan holler (Zie onderstaande foto's). Doe dit met de snaren op spanning en draai nooit meer dan een kwartslag in een keer! Meet de hals telkens weer opnieuw na het draaien. Als de holling goed is verwijder dan de capo.

3. Zadels

Nu komen we bij het op hoogte brengen van het brugzadel. Dit is bij akoestische gitaren het witte stripje van plastic of been in de brug op de kast. Bij elektrische gitaren zijn het vaak losse zadels, die met een 1,5 mm limbussleuteltje te verstellen zijn. Meet de snaarhoogte tussen de dikke e-snaar en de twaalfde fret. Doe hetzelfde bij de dunne e-snaar.

Bij de elektrische gitaar en basgitaar kun je de zadels naar beneden draaien met een inbussleutel.

Bij het afstellen van de zadels bij elektrisch moet je rekening houden met de bolling van de hals ofwel de radius. De zadels moeten dezelfde bolling vertonen als de hals. Zet de twee e-snaren goed en pas de rest van de zadels aan met behulp van de zelfgeknipte radiusmeter. Het kan op het oog, maar meestal staan dan de middelste snaren dan te laag, vooral bij Fenders met een radius van 7,25 inch (erg bol).

Bij akoestische gitaren gebruik je een berekening om te weten hoeveel er van het brugzadel afmoet. Neem de gemeten hoogte bij de dikke e-snaar, trek hier twee millimeter van af en vermenigvuldig het overgebleven getal met 2. Doe hetzelfde voor de dunne e-snaar maar trek hier 1,5 mm van af en vermenigvuldig het overgebleven getal met 2. Deze getallen zijn in mm hoeveel er van het brugzadel afmoet bij respectievelijk de dikke e-snaar en de dunne e-snaar. Zet deze afstanden uit op het brugzadel vanaf de onderkant gemeten en trek een rechte lijn tussen deze twee punten.

Vijl de onderkant van het zadel af tot aan de lijn. Zet het zadel terug in de gitaar (zonder lijm). Span de snaren en de akoestische gitaar is afgesteld. Als je teveel afvijlt zul je een nieuw brugzadel moeten maken of het brugslot in de gitaar moeten opvullen! Als je niet weet hoe het moet, laat het dan doen Als je deze procedure hebt gevolgd maar het blijkt dat je gitaar nu erg rammelt (snaren tegen de frets) dan kan het zijn dat de hals weer te recht is geworden. Stel dit dan bij. Het kan ook zijn dat de frets ongelijk van hoogte zijn. Dan zullen de frets gevlakt moeten worden. Aanrader: laat dit doen!

4. Intoneren ofwel octaafzuiver maken

Helaas is het onderstaande niet van toepassing op een akoestiche gitaar. Ga voor serieuze akoestische intonatieproblemen naar een reparateur.

Sluit je gitaar aan op een stemapparaat. Stem de gitaar goed zuiver.
Speel een flageolet op de 12e positie (vinger op de snaar leggen precies boven de 12e fret, niet indrukken en aanslaan met rechts) Vergelijk deze toonhoogte met die van de toon die je gewoon speelt op de 12e fret (wel ingedrukt). Controleer tevens met je stemkastje of de snaar bij losse aanslag stemt.

Is de gefrette noot lager dan de flageolet, maak de snaarlengte dan korter. Het zadel moet in de richting van de kop geschroefd worden. Check weer zoals hierboven beschreven de 12e fret.
Is de gefrette noot hoger dan de flageolet, maak de snaarlengte dan langer. Het zadel moet in de richting van de onderkant van de body geschroefd worden.
Perfect wordt het nooit. Een TIP hierbij: intoneer de b-snaar iets lager en de g-snaar iets hoger. Dit kan de zuiverheid behoorlijk ten goede komen.

5. Elementen (pick-up's)

Het is standaard zo dat je de elementen afstelt terwijl je de snaar op de laatste fret van de hals ingedrukt houdt.
Bij humbuckers meet je tussen de dikke e-snaar en het element (pooltje) dan 2mm en bij de dunne e-snaar 1,5mm. Dit is voor beide elementen zo. Luister vooral of het volume voor beide elementen gelijk is. In de praktijk blijkt vaak dat het halselement lager moet worden afgesteld dan het brugelement.

Bij singlecoil is het allemaal wat lastiger omdat daarbij de magneten vaak veel sterker zijn.
Hierdoor kan er stringpull ontstaan, wat zoveel inhoud dat de dikke e-snaar vreselijk gaat rammelen over de hele hals. Deze pick-up's moeten dus meestal lager staan afgesteld dan humbuckers.

Belangrijke uitgangspunten:
Hoe dik zijn je snaren,
Hoe sterk zijn de magneten,
Hoe is de verhouding tussen beide elementen,
Wat is je klank-ideaal.

Hoe dichter de pick-up's bij de snaren staan des te scherper is het geluid, en hoe lager de pick-up's, des te warmer. Te laag betekend een slechte output. Er word wel eens gesproken over de sweetspot van een pick-up. Dat zou de ideale afstand tot de snaar zijn waarbij een element het beste tot zijn recht komt.

Heel veel muzikaal plezier toegewenst, Dirk.